DNB: AI en de arbeidsmarkt vragen om meer flexibiliteit
Een kwart van de werkenden heeft een beroep waarin AI minstens de helft van de taken kan versnellen. DNB wil scholing via cao’s en minder rem op groei en krimp van bedrijven.

De Nederlandsche Bank (DNB) zegt dat AI en de arbeidsmarkt alleen goed samengaan als werknemers en kapitaal makkelijker kunnen verschuiven naar productiever werk. Voor werkgevers in het mkb betekent dat: nu investeren in scholing en medewerkers vroeg betrekken bij keuzes over AI.
Dat staat in de DNB Analyse ‘De economische impact van AI in Nederland’, die de centrale bank op 2 november 2026 publiceerde. De winst komt niet vanzelf: die hangt af van toegang tot AI, productief gebruik in bedrijven en ruimte voor succesvolle bedrijven om te groeien.
Een kwart van de werkenden sterk blootgesteld
Wie AI wil benutten, begint bij scholing en niet bij het ontslagplan.
Ongeveer een kwart van de werkenden heeft volgens DNB een beroep waarin AI bij minstens de helft van de taken het werk kan versnellen. Bij een grens van 40 % van de taken gaat het om ongeveer de helft van de werkenden. Softwareontwikkelaars, accountants en beleidsadviseurs scoren hoog, schoonmakers en verzorgenden laag.
DNB benadrukt dat die maatstaf geen banenverlies voorspelt. Voor veel mensen verandert vooral de inhoud van het werk. Het netto-effect op de werkgelegenheid noemt de bank onzeker: AI kan taken overnemen, maar ook werknemers productiever maken en nieuwe vraag naar arbeid scheppen.
De arbeidsmarkt is al redelijk beweeglijk. Jaarlijks wisselt 17 % van de werkenden van werkgever, en 57 % van de baanwisselaars stapte tussen 2024 en 2025 ook over naar een andere bedrijfstak. Een gedwongen overstap is wel duur: Nederlands onderzoek dat DNB aanhaalt, vindt over vijf jaar een gemiddeld verlies van ongeveer 9 % van een jaarinkomen, met grotere verliezen voor werknemers van kleinere bedrijven. Dat speelt in een markt waarin de krapte op de arbeidsmarkt licht afneemt.
Wat AI en de arbeidsmarkt vragen van het mkb
Kleinere bedrijven hebben volgens DNB de grootste inhaalslag te maken. Grote bedrijven en digitaal intensieve sectoren lopen voorop; in de bouw, het vervoer en de horeca ligt het AI-gebruik lager. Ruim een derde van de werknemers gebruikt al generatieve AI voor het werk, en dat gebeurt vaker en met meer gerapporteerde tijdwinst als de werkgever het actief steunt met trainingen of eigen toepassingen.
De bank adviseert werkgevers en bonden om in cao’s afspraken te maken over omscholing en veranderende functies, in lijn met eerder advies van de SER. Voor kleinere werkgevers met weinig tijd en kennis kunnen sectorale afspraken en gezamenlijke scholingsvoorzieningen uitkomst bieden, net als brancheorganisaties die praktijkervaring delen. Begeleiding naar ander werk moet volgens DNB beginnen voordat iemand zijn baan verliest.
Van het kabinet vraagt DNB om regels die oprichting, groei, krimp of opheffing van bedrijven afremmen kritisch te bekijken, en extra nationale AI-eisen zorgvuldig af te wegen. Bedrijven hebben betaalbare toegang tot AI-modellen en rekenkracht nodig en moeten makkelijk van aanbieder kunnen wisselen. Wie binnenkort aan tafel zit bij cao-onderhandelingen, zoals in het streekvervoer, kan AI-scholing nu al op de agenda zetten.
Bronnen
- De Nederlandsche Bank — AI biedt kansen voor Nederland, maar succes komt niet vanzelf ·
- DNB Analyse — De economische impact van AI in Nederland (pdf) ·
- BNR Nieuwsradio — DNB: arbeidsmarkt moet flexibeler om vruchten van AI te kunnen plukken ·
- ANP via Reformatorisch Dagblad — Economische impact AI in Nederland ligt nog niet vast, zegt DNB ·


